Σκέψεις

Verba volant, scripta manent…

Θέλω να ξεκινήσω αυτό το κείμενο, επισημαίνοντας μία ακραία αντίφαση για την οποία ευθύνομαι κι εγώ στο ελάχιστο ποσοστό που μου αναλογεί ως συντάκτη του μεγαλύτερου gaming site της χώρας, ακόμα κι αν μιλάμε για ερασιτέχνη συντάκτη κι ακόμη κι αν μιλάμε για μία χώρα, την Ελλάδα, που ο συγκεκριμένος ειδικός Τύπος βρίσκεται στα σπάργανα σε σχέση με αυτό που συμβαίνει στο εξωτερικό -από άποψη μεγεθών και μόνο, όχι ποιότητας. Η αντίφαση είναι η εξής: o ειδικός Τύπος του gaming δεν έχει κάνει ποτέ την αυτοκριτική του.

Εκτός ελαχίστων γενναίων περιπτώσεων, ο Τύπος έχει βολευτεί με την πάροδο των χρόνων σε μία βολική εικόνα που έχει γι αυτόν ο κόσμος που βρίσκεται έξω από το χορό. Ότι το αντικείμενό του είναι τα παιχνίδια, οπότε ποιος να τους πάρει αυτους τους τύπους στα σοβαρά; Και η ίδια εικόνα συντηρείται ακόμα και τώρα, τον καιρό που τα παιχνίδια έχουν γίνει η ατμομηχανή της βιομηχανίας του θεάματος και τα ποσά που διακινούνται προς και από πάμπολλες κατευθύνσεις είναι μυθικά. Και συντηρείται αυτή η εικόνα γιατί ΕΤΣΙ βολεύει. Έτσι καλλιεργείται η ανέξοδη εικόνα της επιφανειακής προσέγγισης που σηκώνει και δικαιολογεί προχειρότητες, συμπάθειες, προκαταλήψεις υπέρ ή κατά συγκεκριμένων κτλ.

Έτσι δικαιολογείται ότι ποτέ δε σοβαρεύει η κριτική, ποτέ δε διατυπώνεται η επίκριση και ποτέ μα ποτέ δεν ξύνεται η επιφάνεια, η γυαλιστερή και χρωμιομένη επιφάνεια της βιομηχανίας. Αυτός ο ειδικός Τύπος δε μπήκε ποτέ στη διαδικασία να καθορίσει το κοινό του, να αποφασίσει σε ποιους απευθύνεται (όχι ελιτιστικά αλλά από άποψη δομής και ουσίας) και να καθορίσει τα όρια στα οποία γίνεται κι αυτός κομμάτι της βιομηχανίας.

Θα μου πείτε, κάπως έτσι δε λειτουργεί ο ειδικός Τύπος και σε άλλες περιπτώσεις; Αυτοκίνηση, μουσική, τεχνολογία, κινηματογράφος. Προσέξτε όμως. Μόνο στην περίπτωση του gaming Τύπου συναντούμε την εσκεμμένη στασιμότητα σε εφηβικό ή νηπιακό επίπεδο ώστε κανείς άλλος εκτός του χώρου να μη τον παίρνει στα σοβαρά. Διότι ΕΤΣΙ πρέπει. ΕΤΣΙ βολεύει. Τους πάντες. Και τους μεγαλοπαράγοντες του ειδικού Τύπου και τις ίδιες τις εταιρείες που είναι σε θέση να διαχειριστούν ένα τσούρμο nerds με αφελή βλέμματα και ακόμα πιο αφελείς ερωτήσεις, πολύ πιο εύκολα από κάποιους που θα πήγαιναν αποφασισμένοι να βγάλουν την είδηση (την είδηση, όχι την PR ανακοίνωση…).

Εν πάσει περιπτώσει, όλα αυτά είναι πράγματα που θα μας απασχολήσουν ως προβληματισμός οσονούπω, διότι και χρόνο απαιτούν και έκταση και διάθεση. Εδώ όμως, περισσότερο αναφέρονται για να αναδειχθεί το Blowback που δέχεται αυτός ακριβώς ο Τύπος από το φαινόμενο του YouTube.

Μία απαραίτητη διευκρίνιση. Μιλάμε μόνο για τις περιπτώσεις όπου το YouTube λειτουργεί ως μία εναλλακτική πρόταση «κριτικής προσέγγισης» των Games, και αρχίζει να επιλέγεται από τις εταιρείες του χώρου ως ξεκάθαρο μέσο προώθησης των προϊόντων τους.

Οι άλλες μορφές δε μας απασχολούν. Είναι αδιανόητο να ασχοληθούμε με άτομα που «έχουν επιτυχία» επειδή έτυχε να παίζουν ένα παιχνίδι και ταυτόχρονα βωμολοχούν, επιτίθενται, πλασάρουν lifestyle και συμπεριφορά που οποιοσδήποτε άνω των 13 ετών θα έπρεπε να τη βρίσκει προσβλητική για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Με αυτά να ασχοληθούν πρωτίστως οι γονείς των νεότευκτων star, και δευτερευόντως το περιβάλλον τους. Αν και αυτοί αδυνατούν, με γειά τους με χαρά τους. Και εννοείται ότι έχουμε στο μυαλό μας τους “star” του χώρου που έχουν φτάσει να επηρεάζουν μαζικά το κοινό σε επίπεδο εκατομμυρίων εγγεγραμμένων.

Εμείς, λοιπόν, ασχολούμαστε με το σοβαροφανές και επαγγελματικό YouTube, που τελευταία προωθείται ακόμα και από παραδοσιακά site του χώρου, ως η καλύτερη εναλλακτική λύση απέναντι στον «δεινοσαυρικό» ειδικό Τύπο. Πρωτού δηλαδή οι ίδιοι οι παράγοντες που ευθύνονται για τη μετατροπή του Τύπου σε «δεινοσαυρικό» μέγεθος κάνουν την αυτοκριτική τους, προτού κάνουν οποιαδήποτε, την ελάχιστη προσπάθεια αυτοκάθαρσης για φαινόμενα τύπου Gamergate, έχουν ήδη ανακαλύψει τη νέα και φρέσκια λύση. Κάτι αντίστοιχο με τα «νέα κόμματα» στην Ελλάδα, στα οποία οι ίδιοι άνθρωποι που έφεραν τη χώρα εδώ που την έφεραν, ευαγγελίζονται το «νέο», το «φρέσκο», το «αδιάφθορο» κτλ. Αστειότητες, αλλά ας μη μείνουμε σε αυτό.

Μία σαφέστατη παράμετρος που παρουσιάζεται ως σημείο υπεροχής της YouTube-ίστικης προσέγγισης της κριτικής/ αξιολόγησης/ παρουσίασης ενός παιχνιδιού είναι η αμεσότητα. Κυρίως, το YouTube, η video παρουσίαση, προσφέρει οπτική επαφή. Ο παίκτης βλέπει αυτό που θα παίξει. Καμία σχέση συγκρινόμενο με ένα στεγνό κείμενο και μία ξερή ανάλυση χωρίς «καλούδια». Πρόκειται για μία από τις καλύτερα χτισμένες πλάνες που πλασάρει πλέον η βιομηχανία. Δεν υπάρχει τίποτε πιο αποπροσανατολιστικό για την αξιολόγηση ενός παιχνιδιού από την αποσπασματική του παρουσίαση. Ακόμα κι αν αυτή υπερβαίνει το χρόνο των trailers και φτάνει τη μία ώρα, τις δύο ώρες (μετά από ‘κει περνάμε στο στάδιο όπου ο παίκτης βλέπει όλο το παιχνίδι, οπότε δεν του φταίει κανείς).

Αν έχετε γι αυτό καμιά αμφιβολία, ρίχτε μια ματιά σε ρεπορτάζ που βλέπουν σιγά σιγά και δειλά δειλά το φως της μέρας και αποκαλύπτουν τα συμβόλαια που υπογράφουν οι star του YouTube με τις εταιρείες, με όρους όπως ανάδειξη των θετικών του τίτλου, παίξιμο σημείων που φαντάζουν πολύ ελκυστικά, επιλογή συγκεκριμένων επιπέδων του παιχνιδιού που έχουν προμοταριστεί αναλόγως, αποφυγή αναφορών σε αρνητικά στοιχεία, σε κακό χειρισμό, σε bugs και εν γένει προβλήματα.

Το κείμενο μένει και ο συντάκτης έχει να απολογηθεί για τις όποιες παρασπονδίες και τα ηθελημένα ή μη αποπροσανατολιστικά συμπεράσματα. Καταλαβαίνετε ότι δεν είναι καθόλου εύκολο να βγάλεις τον αναγνώστη τρελό, κι ακόμα κι αν το καταφέρεις, λίγες μέρες μετά θα έρθεις (ως συντάκτης) αντιμέτωπος με όλους αυτούς που έχουν διαπιστώσει τα εντελώς αντίθετα. Ο κίνδυνος για ανεπανόρθωτη έκθεση του συντάκτη, για στιγματισμό και αρνητική στοχοποίηση, είναι συνεχώς επικρεμάμενος πάνω από το κεφάλι του. Η σχέση του με τον αναγνώστη που (παρά τις όποιες διαφωνίες και ενστάσεις) στηρίζεται στη φερεγγυότητά του, μπορεί να διαρραγεί ακόμα και με ένα στραβοπάτημα.

Το γνωρίζετε πάρα πολύ καλά.

Ο YouTuber όμως; Αχ, λατρεμένη μου βιομηχανία πόσο μα πόσο πονηρή είσαι! Με πόση μαεστρία έχεις κρύψει πίσω από το αφελές προφίλ του χαμόγελου και του ξέγνοιαστου παιχνιδιού τις πιο επικίνδυνες και σαρκοβόρες ύαινες που μυρίζουν το ανοικτό πορτοφόλι από χιλιόμετρα. Πόσο παγαπόντισα είσαι, αντικαθιστώντας σιγά σιγά το έγκυρο και πάντα κρινόμενο κείμενο με το επιπόλαιο και «διασκεδαστικό» gameplay των 45 λεπτών «από πραγματικούς gamers».

Σκεφτείτε πόσο ωραία και ομαλά περνάει η απενοχοποίηση του YouTuber μέσα από το broadcasting του. Ποιος μπορεί να εγκαλέσει τον «ταπεινό πλην τίμιο gamer» που έβαλε ένα παιχνιδάκι να παίξει καλώντας τους (3 εκατομμύρια) φίλους του να παρακολουθήσουν; Ποιος μπορεί να κατηγορήσει για αποπροσανατολισμό έναν gamer που μπορεί κάλλιστα να ισχυρισθεί ότι «αυτό που έπαιξα εγώ ήταν μια χαρά»; Πώς μπορεί κανείς να ζητήσει τα ρέστα από αυτόν που με επιφωνήματα, show, αστείες γκριμάτσες, ελαφρές βωμολοχιούλες -για να είναι και βρώμικα χαριτωμένος- δείχνει ότι πραγματικά περνάει καλά εκείνη την ώρα που προσφέρει το show του;

H βιομηχανία που εξέθρεψε έναν λύκο στα σπλάχνα της, ψάχνει εκεί το διέξοδο της εύκολης προώθησης των προϊόντων της. Αφού το οικοδόμημα των αλληλοεξαρτούμενων site και της μειλίχιας προπαγάνδας κατέληξε στο τερατούργημα που ονομάζεται «μέσος όρος Metacritic», τώρα ψάχνει διεξόδους προς δημοφιλή μέσα, με μεγάλο κοινό και μηδενικό ειδικό βάρος. Και κυρίως με πλήρη απεξάρτηση σε σχέση με την Ευθύνη.

Πώς θα σας φαινότανε να μιλήσω για email εταιρειών που ζητούν “συγκεκριμένες βαθμολογίες και πάνω” σε κάποιο παιχνίδι «αλλιώς δε θα αποσταλεί promo ή κωδικός»; Aυτή η εξωφρενική τακτική υιοθετείται πλέον σαν κακή συνήθεια από κομμάτι της βιομηχανίας που παίζει πλέον ένα άλλο χαρτί. «Αν σας αρέσει» λένε οι φωστήρες. «Γιατί αν ΔΕ σας αρέσει, υπάρχει και το YouTube». Ο YouTuber, ακόμη (ακόμη λέω) δεν απαιτεί. Ξεκίνησε παίζοντας τα δικά του παιχνίδια, τα αγορασμένα. Η εταιρεία, αντίθετα με αυτό που συμβαίνει με τον ειδικό Τύπο, του κάνει και χάρη επιλέγοντάς τον και προσφέροντάς του δωρεάν κωδικούς. Για να μην αρχίσουμε τις υποθέσεις για τα μεγαλύτερα δώρα.

Αν νομίζετε ότι η καούρα των εταιρειών είναι για θέματα προμοταρίσματος, κάνετε λάθος. Οι μέχρι τώρα μελέτες έχουν δείξει ότι για κάθε 100.000 θεάσεις ενός gameplay video από γνωστούς YouTuber, διεθνώς αναγνωρίσιμους, αντιστοιχούν σε 20 (είκοσι) επιπλέον πωλήσεις του παιχνιδιού. Δεν είναι οι είκοσι κόπιες ο λόγος. Ο λόγος είναι η υποκατάσταση και κάποια στιγμή η αντικατάσταση του κριτικού και αξιολογικού λόγου (γραπτού ή προφορικού στα video reviews, που όμως παραμένουν reviews) με το επιτηδευμένα αφελές και ανέξοδο show του YouTuber.

Κι εκεί φτάνουμε και στο σημείο όπου επηρεάζεται και η ίδια η βιομηχανία σε παραγωγικό επίπεδο. Προκειμένου δηλαδή να τροφοδοτηθεί αυτή η νέα δομή, απαιτείται μεγαλύτερη προσφορά σε τίτλους που ταιριάζουν σε αυτή τη δομή. Διότι αγαπητοί, όσο αφελές κι αν είναι το gaming κοινό, ξέρει (στην πλειοψηφία του) ότι το Human Revolution για παράδειγμα ή το Bioshock, δεν καλύπτεται από 40 λεπτά gameplay, τρεις εξυπναδούλες, πέντε χαζόγελα και δύο ατυχείς προσπάθειες για show. Η επιπόλαιη αντιμετώπιση που οδηγεί σε καλύτερη και μεγαλύτερη αποδοχή των παιχνιδιών ΑΠΑΙΤΕΙ και ανάλογους τίτλους. Διότι ας είμαστε ειλικρινείς. Υπάρχουν και περιπτώσεις παιχνιδιών που όντως μπορούν κάλλιστα να καλυφθούν από ένα YouTube show. Είναι σαφές αυτό. Τις κατηγορίες και τα είδη τα γνωρίζετε, δε χρειάζεται να στοχοποιηθεί κάποιο. Οπότε καταλήγουμε στην απίστευτη ρήση του Cliffy B ότι «πλέον θα πρέπει να φτιάχνουμε παιχνίδια που θα είναι κατάλληλα για παρακολούθηση».

Αυτό εννοείται ότι καλύπτει το είδος των e-sports παιχνιδιών, αλλά το ανησυχητικό είναι ότι αυτή η λογική αρχίζει να εμφιλοχωρεί (για να μη πούμε κάτι πιο άμεσο) και στα παιχνίδια που θεωρητικά δεν έχουν ή δε θα έπρεπε να έχουν σχέση με e-sports λογικές. Βλέπετε τον κύκλο που δημιουργείται: Προώθηση της επιφανειακής και ανέξοδης «κριτικής» μέσω του YouTube – Το YouTube είναι φιλικό προς συγκεκριμένο στυλ παιχνιδιών – τροφοδοτούμε με περισσότερα ΤΕΤΟΙΑ παιχνίδια. Γιατί αυτός ο κύκλος θυμίζει ουροβόρο;

Οι παραπάνω απόψεις μοιάζουν προκατειλημμένες. Το επαναλαμβάνω. Αυτό συμβαίνει διότι ποτέ αυτή η βιομηχανία δεν ωρίμασε (ή δε θέλησε να ωριμάσει) προκειμένου να κάνει μία ενδοσκόπηση και να αποτινάξει τα τερατουργήματα που εξέθρεψε. Και καταλήξαμε σε τερατογενέσεις τύπου «αν το παιχνίδι έχει κάτω από 8.2 στο metacritic»… Τι πάει να πει αυτό; Ποιος το όρισε αυτό πέρα από την τυφλή και ακαλλιέργητη λογική του «κοιτάω ένα βαθμό για να βγάλω ένα συμπέρασμα». Και μοιραία, η άμυνα απέναντι στην κατάπτωση του γραπτού λόγου ως αξιολογικού μέσου για τα προϊόντα της βιομηχανίας ήταν όχι ένα αλλά εκατό βήματα πίσω.

Το YouTubing με τη μορφή που στηρίζεται από τις εταιρείες παραπέμπει ξεκάθαρα στις διαφημιστικές καμπάνιες του NES με τα πεντάχρονα αδερφάκια στο σαλόνι του σπιτιού να ανοίγουν ευτυχισμένα το δώρο του μπαμπά. Αντί να επανακαθορισθεί ο ρόλος του ειδικού Τύπου και να επαναπροσδιοριστεί ο λόγος ύπαρξης του κειμένου με τα συν και τα πλήν, η βιομηχανία περνάει αναφανδόν στην κατάργησή του. Άλλωστε, ονείρωξη των σημαντικότερων στελεχών της βαριάς βιομηχανίας του gaming είναι η μετατροπή του σε υπηρεσία. Ε, δε σηκώνει και πολύ κριτική μία υπηρεσία, ε;